Dział spadku

Niniejszy wpis stanowi kontynuację tematu opisanego w artykule: „Zasady dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku”. Zajmę się w nim drugim etapem procedury spadkowej, zmierzającej do objęcia przez spadkobierców poszczególnych przedmiotów majątkowych należących do spadku w swoje bezpośrednie posiadanie.

Zachęcam do zapoznania się z moimi innymi wpisami dotyczącymi prawa spadkowego – „Wydziedziczenie oraz wyłączenie od dziedziczenia” oraz „Odrzucenie spadku i inne przypadki, kiedy potencjalny spadkobierca nie dziedziczy” – znajdziesz w nich wiele przydatnych informacji.

Z tego wpisu dowiesz się:

• W jaki sposób można przyjąć spadek
• Co oznacza przyjęcie spadku wprost
• Co oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
• Dlaczego stwierdzenie nabycia spadku nie kończy procedury spadkowej
• Co to jest dział spadku
• Jakie są skutki prawne działu spadku
• W jaki sposób można przeprowadzić dział spadku
• Jak przeprowadzić dział spadku w drodze umowy
• Jak przeprowadzić dział spadku w drodze postępowania sądowego
• Co powinien zawierać wniosek o dział spadku
• Jakie dane powinni przedstawić współspadkobiercy sądowi przy dziale spadku
• Jakie są zasady sądowego działu spadku
• Dział spadku a zaliczenie na schedę spadkową
• Jaka jest właściwość sądu w postępowaniu działowym
• Na czym może polegać dział spadku
• Jakie są opłaty od działu spadku
• Często zadawane pytania oraz odpowiedzi na nie znajdziesz na końcu artykułu

Ponieważ dział spadku może zostać przeprowadzony tylko w stosunku do tych spadkobierców, którzy przyjęli należne im dziedzictwo, na początku muszę Ci wytłumaczyć…

W jaki sposób można przyjąć spadek?

Zasady, w jaki sposób może nastąpić przyjęcie spadku określone są w przepisach Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z nimi, może się to odbyć w dwojaki sposób:

• wprost lub
• z dobrodziejstwem inwentarza.

Generalnie, następuje to na podstawie oświadczenia spadkobiercy. O tym jakie zasady rządzą jego składaniem piszę w artykule: „Odrzucenie spadku i inne przypadki, kiedy potencjalny spadkobierca nie dziedziczy”.

Co oznacza przyjęcie spadku wprost?

Przyjęcie spadku wprost oznacza, że spadkobierca dziedziczy go bez żadnych ograniczeń, w zakresie długów spadkowych. Odpowiada więc za wszystkie z nich całym swoim majątkiem – zarówno odziedziczonym przysporzeniem spadkowym, jak i zasobami, którymi dysponował w chwili otwarcia spadku.

Wyjątek dotyczy jedynie odpowiedzialności:

• za zapisy zwykłe i polecenia oraz
• zachowki.

W przypadku tych pierwszych, ogranicza się ona jedynie do wartości stanu czynnego spadku.

Za te drugie odpowiedzialność takiego spadkobiercy ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

O tym czym są aktywa oraz pasywa wchodzące w skład spadku pisałem w artykule: „Zasady dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku”.

Co oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza?

W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Należy przez niego rozumieć aktywa masy spadkowej, czyli te wchodzące w jej skład składniki majątku, które powiększają jego wartość i stanowią przysporzenie dla dziedziczącego.

Ograniczenie to nie ma zastosowania, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów:

• należących do spadku lub
• przedmiotów zapisów windykacyjnych.

Taki sam skutek następuje, jeśli podstępnie uwzględnił on w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi.

Czym różni się wykaz od spisu?

Otóż, wykaz inwentarza stanu czynnego spadku to dokument o charakterze prywatnym, który sporządzany jest przez spadkobiercę na urzędowym formularzu. Jest on dostępny m.in. na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Wykaz inwentarza spadku ujawnia:

• przedmioty należące do spadku oraz zapisów windykacyjnych, z podaniem ich wartości według stanu i cen z chwili otwarcia spadku,
• długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili otwarcia spadku.

W razie ujawnienia po złożeniu wykazu dodatkowych danych w powyższym zakresie, dokonuje się jego uzupełnienia.

Wykaz inwentarza składa się w sądzie albo przed notariuszem, który sporządza z tej czynności protokół i przesyła go do sądu. W obu przypadkach jest to tzw. sąd spadku, a więc:

• sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy,
• jeżeli nie da się go – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część,
• w braku powyższych podstaw – sąd rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy.

Fakt złożenia wykazu inwentarza jest powszechnie jawny. W tym celu sąd spadku niezwłocznie zarządza ogłoszenie o tym, które zamieszcza się na stronie internetowej oraz na tablicy ogłoszeń w jego siedzibie. Zaznaczyć trzeba, że spadkobierca, który złożył wykaz inwentarza spłaca długi spadkowe zgodnie z jego treścią. Nie może jednak zasłaniać się brakiem znajomości wykazu inwentarza złożonego przez innego spadkobiercę, zapisobiercę windykacyjnego lub wykonawcę testamentu.

Z kolei spis inwentarza stanu czynnego spadku jest dokumentem urzędowym. Tworzony jest przez komornika na podstawie postanowienia sądu o sporządzeniu spisu inwentarza, na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że:

• jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku,
• zapisobiercą,
• wykonawcą testamentu lub
• wierzycielem mającym pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy.

Dopuszczalne jest także złożenie wniosku bezpośrednio komornikowi, który w takim przypadku zawiadamia sąd spadku, który wydaje wskazane orzeczenie. Spis inwentarza zawiera takie same dane, jak wykaz inwentarza. Po wykonaniu postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza komornik przesyła akta sądowi spadku, który może postanowić o jego uzupełnieniu.

Co ważne, jeśli sporządzono zarówno spis inwentarza, jak i wykaz inwentarza, a powstaną rozbieżności w zakresie ich treści, wówczas obowiązuje treść tego pierwszego dokumentu.

Dlaczego stwierdzenie nabycia spadku nie kończy procedury spadkowej?

Jak pisałem w artykule: „Zasady dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku” – nasze prawo traktuje spadek holistycznie, a samo dziedziczenie oparte jest na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Polega ona na tym, iż spadkobiercy nabywają wszystkie prawa i obowiązki należące do spadku traktowanego jako całość. Jeżeli więc występuje kilku spadkobierców, każdy z nich nabywa określony odpowiednim ułamkiem udział w masie spadkowej.

Skutkiem powyższego jest powstanie pomiędzy spadkobiercami wspólności majątku spadkowego z mocy samego prawa. Ma ona charakter tzw. wspólności w częściach ułamkowych. Obejmuje ona wszystkie przedmioty i prawa wchodzące w skład masy spadkowej. Dotyczy to także długów spadkodawcy, za które dziedziczący są solidarnie, a więc wspólnie odpowiedzialni. Tym samym, wierzyciele zmarłego mogą zwrócić się według swojego wyboru o ich spłatę do wszystkich jednocześnie, do kilku lub jednego z nich.

Jeśli jeden ze spadkobierców spłaci dług, przysługuje mu wówczas tzw. roszczenie regresowe – może żądać zwrotu od pozostałych dziedziczących, którzy nie uregulowali wierzytelności. w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów.

Wspólność spadkowa wyraża się odpowiednimi w niej udziałami przysługującymi poszczególnym dziedziczącym. Mogą one być określone przez:

• testatora, który wskazuje ich wielkość w akcie ostatniej woli,
• przepisy Kodeksu cywilnego – w przypadku dziedziczenia ustawowego.

Tym samym, spadkobiercy pozostający we wspólności nie mają samodzielnego, odrębnego prawa do konkretnych przedmiotów i praw wchodzących w skład masy spadkowej. Każdy z nich jest uprawniony do współposiadania spadku i korzystania z niego w takim zakresie, w jakim daje się to pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z niego przez pozostałych współspadkobierców. Jeśli więc przykładowo jeden ze spadkobierców korzysta z mieszkania, a jest kilku spadkobierców nieruchomości i utrudnia on użytkowanie go przez nich, jego działanie będzie bezprawne.

Współspadkobiercy sprawują wspólny zarząd spadkiem, a każdy z nich może rozporządzać udziałem w poszczególnych przedmiotach, które do niego należą tylko za zgodą wszystkich pozostałych spadkobierców albo po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia sądu. W razie braku zgody któregokolwiek z nich czynność taka jest bezskuteczna o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.

Podkreślić trzeba, że w takim właśnie stanie prawnym dotyczący spadku pozostają spadkobiercy, co do których nastąpiło formalne potwierdzenie nabycia przez nich majątku spadkowego w drodze sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia.

Aby to zmienić, potrzebne jest przeprowadzenie dodatkowej procedury spadkowej, gdyż stwierdzenie nabycia jej nie kończy. Jest nią dział spadku.

Co to jest dział spadku?

Przeprowadzenie działu spadku wywołuje daleko idące skutki prawne dotyczące spadkobierców. Powoduje on bowiem, że:

• przestaje istnieć spadek jako masa majątkowa,
• ustaje wspólność majątku spadkowego,
• następuje rozdysponowanie składników masy spadkowej pomiędzy poszczególnych spadkobierców, co oznacza że przechodzą one na ich wyłączną własność,
• spadkobiercy mogą swobodnie rozporządzać odziedziczonymi rzeczami – może więc na przykład z ich strony nastąpić odpłatne lub nieodpłatne przekazanie udziału w spadku czy też przekazanie spadku w formie darowizny,
• ustaje solidarna odpowiedzialność spadkobierców – ponoszą oni odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Każdy z nich odpowiada więc podzielnie za taką ich część, jaka wynika z wielkości jego udziału spadkowego i proporcjonalnie do niej. Każdy dziedziczący staje się zatem samodzielnym dłużnikiem tej części długów spadkowych, którą odzwierciedla jego udział spadkowy,
• spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń.

W jaki sposób można przeprowadzić dział spadku?

Zgodnie z obowiązującym prawem, dział spadku może nastąpić:

• w drodze umowy między wszystkimi spadkobiercami,
• na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.

Jak przeprowadzić dział spadku w drodze umowy?

Przeprowadzenie działu spadku w drodze umowy może zostać zastosowane tylko i wyłącznie wtedy, gdy zachodzi pełna zgodność pomiędzy spadkobiercami w zakresie sposobu, w jaki ma to nastąpić. Nie może więc być pomiędzy nimi kontrowersji co do potrzeby i metody dokonania działu spadku, ustaleń, jakie przedmioty przypadają poszczególnym uprawnionym oraz wysokości ewentualnych spłat i dopłat. Warunkiem jest także, aby wszyscy dziedziczący wyrazili zgodę na podpisanie takiego kontraktu. Może do tego dojść także za pośrednictwem pełnomocników.

Powinieneś wiedzieć, że zawarcie umowy o dział spadku może nastąpić w dowolnej formie, także ustnej. Jednakże tak naprawdę, powinna ona mieć przynajmniej formę pisemną – dla celów dowodowych. Dzięki temu nie będzie trudności w wykazaniu przez sądem, w razie powstania sporów na tym tle, jaka była jej treść i ustalenia stron.

Musisz jednak pamiętać, że w przypadku gdy przedmiotem działu spadku jest nieruchomość, wówczas niezbędne jest sporządzenie aktu notarialnego, pod rygorem nieważności zawartej w innej postaci umowy z mocy samego prawa. Oznacza to, w razie niedochowania tej formy, nie wywoła ona żadnych skutków prawnych. Jeżeli do spadku należy przedsiębiorstwo, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Gdy jednak w jego skład wchodzi nieruchomość albo przedsiębiorstwo jest objęte zarządem sukcesyjnym, kontrakt taki powinien zostać zawarty w formie aktu notarialnego.

Zastrzec także trzeba, że musi zachodzić brak sprzeczności takiej umowy z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Umowny dział spadku może:

• objąć cały spadek lub
• być ograniczony do jego części.

Umowa o dział spadku powinna zawierać:

• szczegółowy wykaz elementów masy spadkowej,
• wyraźne wskazanie poszczególnych przedmiotów majątkowych, jakie podlegają działowi,
• opisanie ich wartości,
• wskazanie sposobu samego podziału oraz jego zakresu, a więc czy obejmuje on całość czy tylko część spadku,
• zapis o szczegółowym podziale elementów masy spadkowej, poprzez wskazanie, jakim spadkobiercom przypadają na własność poszczególne przedmioty majątkowe.

W przypadku, gdy wartość uzyskanych przez jedną ze stron elementów majątkowych nie odpowiada ściśle wielkości jej udziału w spadku, strony mogą przewidzieć w zawieranej umowie odpowiednie dopłaty lub spłaty w celu ich wyrównania.

Warto także wskazać, iż uchylenie się od skutków prawnych umowy o dział spadku zawartej pod wpływem błędu może nastąpić tylko wtedy, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który strony uważały za niewątpliwy.

Jak przeprowadzić dział spadku w drodze postępowania sądowego? Dział spadku w sądzie

W przypadku, gdy współspadkobiercy nie są w stanie dojść do porozumienia w przedmiocie zasad na jakich ma zostać przeprowadzony działu spadku, wówczas zawarcie umowy w tym przedmiocie nie jest możliwe. W takiej sytuacji, niezbędne jest pozostawienie sprawy do rozstrzygnięcia przez sąd.

Odpowiedni wniosek o dokonanie działu spadku może złożyć każda osoba, która jest zainteresowana w wyniku takiego postępowania. Uprawnienie to przysługuje więc współspadkobiercom, nabywcom udziału spadku lub wierzycielom spadkobiercy.

Wniosek o dokonanie sądowego działu spadku może zostać złożony w każdym czasie, gdyż uprawnienie to nie ulega przedawnieniu.

Niezależnie od powyższego, warto wspomnieć, że w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o:

• istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku,
• wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Co powinien zawierać wniosek o dział spadku?

We wniosku o dział spadku należy:

• powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia oraz spis inwentarza,
• podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują,
• sformułować propozycję w jaki sposób ma nastąpić podziału spadku.

Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu z dokładnym jego opisem.

Pamiętać jednak trzeba, że skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ostatecznie ustala tylko sąd. Tym samym ustalenie masy spadkowej przez sąd jest jego obowiązkiem.

Dział spadku – nieruchomość

W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, konieczne jest przedstawienie dowodów stwierdzających, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy, na przykład umowę sprzedaży, wypis z księgi wieczystej, dowody odprowadzania podatku od nieruchomości, etc.

Jakie dane powinni przedstawić współspadkobiercy sądowi przy dziale spadku?

Dodać trzeba, że współspadkobiercy powinni podać sądowi:

• swój wiek,
• zawód,
• stan rodzinny,
• dane co do zarobków i majątku osiąganych przez siebie oraz ich małżonków,
• w jaki sposób korzystali ze spadku dotychczas,
• inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku.

Jeżeli przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne, współspadkobiercy powinni w szczególności podać dane dotyczące okoliczności przemawiających za jego przyznaniem jednemu z nich. Są one określone w art. 214 Kodeksu cywilnego.

Jakie są zasady sądowego działu spadku?

Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Tylko z ważnych powodów może być on ograniczony do jego części. Częściowy dział spadku jest więc możliwy tylko w szczególnych przypadkach. Dopuszczalne jest to zwłaszcza gdy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo. W takim przypadku dział spadku obejmuje ten składnik majątkowy z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia kontynuacji prowadzonej przy jego wykorzystaniu działalności gospodarczej. Zasada ta nie ma zastosowania, jeśli spadkobiercy oraz małżonek spadkodawcy, któremu przysługuje w nim udział, nie osiągnęli w tym zakresie porozumienia.

Sam dział spadku przeprowadzany jest w trybie postępowania nieprocesowego. Zadaniem sądu jest ustalenie składu i wartości spadku ulegającego podziałowi. Podkreślić trzeba, że skład spadku ustalany jest według stanu z chwili jego otwarcia, a więc śmierci spadkodawcy, zaś jego wartość – według cen obowiązujących w chwili orzekania przez sąd o dziale.

Dział spadku a zaliczenie na schedę spadkową – dział spadku a darowizna sprzed wielu lat

Musisz wiedzieć, że ściśle określone zasady obowiązują w zakresie zaliczania przy dokonywanym podziale na tzw. schedę spadkową.

Otóż scheda spadkowa to masa spadkowa powiększona o określone świadczenia dokonane przez spadkodawcę na rzecz spadkobierców. Przedstawia więc ona o wiele większą wartość majątkową niż sama masa. I tak:

• jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych. Zapisu tego nie stosuje się, jeżeli z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że zostały one dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia,
• nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte,
• jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W takim wypadku nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny lub zapisu windykacyjnego, ani spadkobiercy zobowiązanego do ich zaliczenia,
• dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny oraz zapisu windykacyjnego dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

Zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że:

• najpierw wartość darowizn lub zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do tej jego części, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową,
• następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegającej zaliczeniu.

Samą wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili działu spadku.

Przy zaliczaniu na schedę spadkową nie uwzględnia się pożytków przedmiotu darowizny lub zapisu windykacyjnego.

Zasady dotyczące zaliczenia darowizn na schedę spadkową stosuje się także odpowiednio do poniesionych przez spadkodawcę na rzecz zstępnego kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego. Warunkiem jest jednak, aby przekraczały one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Warto wspomnieć, że na żądanie dwóch lub więcej spadkobierców sąd może wydzielić im schedy spadkowe w całości lub w części w taki sposób, że przyzna im pewien przedmiot lub pewne przedmioty należące do spadku jako współwłasność w określonych częściach ułamkowych.

Jaka jest właściwość sądu w postępowaniu działowym?

Właściwość sądu to odrębne zagadnienie. Właściwość sądu przy postępowaniu działowym określa się na podstawie właściwych przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie z nimi, odpowiedni do rozpoznania takiej sprawy jest tzw. sąd spadku, o którym pisałem we wcześniejszej części artykułu.

Jednak trzeba zaznaczyć, że na żądanie jednego z uczestników postępowania o dział spadku, sąd spadku może przekazać taką sprawę sądowi rejonowemu w którego okręgu:

znajduje się majątek spadkowy lub jego znaczna część lub

mieszkają wszyscy współspadkobiercy.

Na czym może polegać dział spadku?

W każdym ze sposobów działu spadku, a więc zarówno umownym, jak i sądowym, może on polegać na:

• tzw. podziale w naturze, poprzez przyznanie poszczególnych przedmiotów majątkowych spadkobiercom, stosownie do ich udziałów w spadku,
• przyznaniu ich jednemu ze współwłaścicieli bądź niektórym z nich, z jednoczesnym nałożeniem na nich obowiązku spłaty pozostałych dziedziczących,
• tzw. podział cywilny, a więc licytacyjną sprzedaż przedmiotów majątkowych wchodzących w skład masy spadkowej i podziale uzyskanej w ten sposób kwoty pomiędzy spadkobierców, proporcjonalnie do ich udziałów w spadku.

Dział spadku spłata spadkobierców

W przypadku ustalenia przez sąd dopłat lub spłat na rzecz innych spadkobierców powinien on określić:

• termin i sposób ich uiszczenia,
• wysokość i termin uiszczenia odsetek.

Powinieneś wiedzieć, że sąd może rozłożyć spłatę powyższych zobowiązań na raty. W takim przypadku terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać dziesięciu lat. Ma on także możliwość odroczenia terminu zapłaty już wymagalnych rat na wniosek dłużnika, lecz tylko w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie.

Dział spadku – opłata

Od wniosku o podział spadku przed sądem pobiera się opłatę stałą w kwocie 500 złotych. Jeżeli zawiera on zgodny projekt jego przeprowadzenie jest niższy i wynosi 300 złotych. Jeżeli dział spadku wiąże się ze zniesieniem współwłasności, to opłata stała wynosi odpowiednio 1000 zł i 600 zł.

Reasumując – dział spadku jest bardzo ważnym etapem w życiu każdego spadkobiercy. Znosi on bowiem współwłasność majątku spadkowego pomiędzy spadkobiercami i umożliwia samodzielne dysponowanie poszczególnymi przedmiotami majątkowymi, które wchodzą w jego skład. Niestety procedura oraz zasady, jakimi rządzi się dział spadku są dość skomplikowane i najczęściej wymagają skorzystania z pomocy profesjonalnego prawnika – adwokata lub radcy prawnego doświadczonego w sprawach spadkowych.

Musisz pamiętać, że samodzielne przedzieranie się przez ich tajniki bardzo często kończy się źle dla takiego śmiałka, który w efekcie całkowicie niepotrzebnie traci czas, nerwy i co najważniejsze – pieniądze. Zanim więc weźmiesz sprawę działową tylko w swoje ręce, zastanów się, czy warto ryzykować i nie lepiej zgłosić się do odpowiedniego mecenasa, który z chęcią podzieli się swoją wiedzą i doświadczeniem w tym przedmiocie.