Zasady dziedziczenia i stwierdzenie nabycia spadku

Prawo spadkowe wbrew pozorom nie należy do najprostszych. To samo dotyczy procedury spadkobrania. Dla osoby niewprawionej w rozwiązywaniu prawniczych rebusów, a zakładam, że taką właśnie jesteś, może to rodzić znaczący problem, gdy samodzielnie będzie próbowała odpowiedzieć sobie na pytania: czy dziedziczy, a jeśli tak, co zrobić, aby objąć należny spadek w swoje posiadanie. Ten wpis ma Ci umożliwić zrozumienie zasad rządzących spadkobraniem oraz przyczynić się do zwiększenia Twojej orientacji w meandrach tej dość trudnej gałęzi prawa.

Zachęcam do zapoznania się z moimi innymi wpisami dotyczącymi prawa spadkowego – „Dział spadku”, „Wydziedziczenie oraz wyłączenie od dziedziczenia” oraz „Odrzucenie spadku i inne przypadki, kiedy potencjalny spadkobierca nie dziedziczy” – znajdziesz w nich wiele przydatnych informacji.

Z tego wpisu dowiesz się:

• Co to jest prawo spadkowe
• Co to jest spadek
• Co wchodzi w skład spadku
• Co nie należy do spadku
• Jakie są zasady dziedziczenia spadku
• W jakiej chwili dziedziczy się spadek
• W jaki sposób się dziedziczy
• Kto może i kto nie może być spadkobiercą
• Jakie są zasady dziedziczenia testamentowego
• W jakiej formie można sporządzić testament
• Co to jest testament holograficzny
• Co to jest testament alograficzny
• Co to jest testament notarialny
• Jakie są zasady dziedziczenia ustawowego
• Jaki jest porządek dziedziczenia ustawowego
• Co to jest stwierdzenie nabycia spadku
• Na czym polega otwarcie i ogłoszenie testamentu
• Kiedy następuje otwarcie spadku dla spadkobierców ustawowych
• W jaki sposób następuje stwierdzenie nabycia spadku
• Kto może wystąpić o sądowe stwierdzenie nabycia spadku
• Jak wygląda sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku
• Jak wygląda stwierdzenie nabycia spadku przed notariuszem
• Jaka jest opłata od sądowego stwierdzenia nabycia spadku
• Jakie są obowiązki po stwierdzeniu nabycia spadku wobec urzędu skarbowego
• Jakie są skutki prawne stwierdzenia nabycia spadku
• FAQ

No dobrze przejdźmy do meritum – na początek wyjaśnię Ci…

Co to jest prawo spadkowe?

Prawo spadkowe stanowi dział prawa cywilnego. Normuje ono przejście praw i obowiązków majątkowych przysługujących ich właścicielowi (spadkodawcy) po jego śmierci na osoby uprawnione (spadkobierców). Przedmiotem jego szczegółowej regulacji są:

• zasady dziedziczenia,
• krąg osób które są do niego powołane,
• odpowiedzialność za długi spadkowe,
• procedura obejmowania spadku.

W szerokim ujęciu prawo spadkowe obejmuje:

• prawo materialne, a więc określające istotę jego poszczególnych elementów i instytucji,
• prawo proceduralne, związane z postępowaniem spadkowym.

Pierwsze z nich zasadniczo jest regulowane przepisami Kodeksu cywilnego, drugie – normami Kodeksu postępowania cywilnego.

Tyle o samym prawie spadkowym. Na pewno zadajesz sobie również pytanie…

Co to jest spadek?

Ogólnie rzecz biorąc, spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych, przysługujących spadkodawcy w chwili jego śmierci i podlegających dziedziczeniu. Stanowią one tzw. masę spadkową przechodzącą na spadkobierców, czyli osoby:

• wskazane w testamencie lub
• powołane na mocy ustawowych zasad dziedziczenia.

Pierwsze z nich określa się spadkobiercami testamentowymi, drugie – spadkobiercami ustawowymi.

Co wchodzi w skład spadku?

W skład spadku wchodzą przysługujące spadkodawcy:

• aktywa, będące czynnymi zasobami majątkowymi w postaci, na przykład ruchomości, nieruchomości, gotówki, akcji, etc.,
• pasywa, a więc zobowiązania o charakterze majątkowym, stanowiące tzw. długi spadkowe. Przykładem mogą być kredyty, pożyczki, zaległości podatkowe, itd.

Wskazać trzeba, że do długów spadkowych należą także w szczególności:

• koszty pogrzebu spadkodawcy, w takim zakresie, w jakim odpowiada on zwyczajom przyjętym w danym środowisku,
• koszty postępowania spadkowego,
• obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek,
• powinność wypełnienia zapisów i poleceń zawartych w testamencie.

Tak więc, do spadku należą nie tylko te przedmioty majątkowe oraz prawa i obowiązki, które istnieją w chwili śmierci spadkodawcy, ale również te, które w tym czasie jeszcze nie powstały.

W skład masy spadkowej wchodzą również:

• prawa osobiste zmarłego w postaci autorskich praw majątkowych oraz praw patentowych,
• każdego rodzaju wierzytelności będące skutkiem stosunków umownych, stosunków pracy oraz wynikające z bezpodstawnego wzbogacenia, a także z czynów niedozwolonych, czyli tzw. deliktów.

Na koniec warto wspomnieć, że aktywa spadkodawcy pomniejszone o sumę pasywów tworzą tzw. czystą wartość spadku.

Co nie należy do spadku?

Z mocy prawa, do spadku nie należą:

• prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również
• prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Pewnie zastanawiasz się co rozumieć pod tymi pojęciami?

Otóż prawa i obowiązki osobiste związane są ściśle z osobą spadkodawcy. Należą do nich zwłaszcza:

• dobra osobiste w postaci przede wszystkim nazwiska, pseudonimu, wizerunku i czci,
• użytkowanie ustanowione wyłącznie na jego na rzecz,
• służebności osobiste, na przykład przechodu przez działkę,
• prawo dożywocia,
• renta,
• prawo do grobu,
• obowiązek wykonania dzieła gdy dotyczy ono przymiotów związanych z jego osobą, na przykład stworzenie utworu filmowego czy też muzycznego,
• umowa zlecenia, jeśli nie postanowiono inaczej,
• roszczenia z naruszenia dóbr osobistych,
• roszczenia o zadośćuczynienie za wyrządzoną krzywdę, chyba, że za życia spadkodawcy roszczenie zostało uznane na piśmie lub jego za życia wytoczono o nie powództwo.

Z kolei prawa, które z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami wynikają z przepisów szczególnych. Stanowią je przede wszystkim:

• prawo najmu lokalu mieszkalnego,
• uprawnienia z umowy ubezpieczenia,
• dyspozycja na wypadek śmierci w banku,
• prawo do spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu,
• uprawnienie do wypłaty udziałów w spółdzielni.

Jakie są zasady dziedziczenia spadku?

Musisz wiedzieć, że zgodnie z polskim prawem spadek zawsze podlega dziedziczeniu. Oznacza to, że nie istnieją spadki „bezdziedziczne”. Wynika to z faktu, że w razie wyczerpania się kręgu osób uprawnionych do spadkobrania na podstawie testamentu lub z ustawy, a więc związanych bliższymi lub dalszymi więzami rodzinnymi ze spadkodawcą, masa spadkowa przechodzi na gminę jego ostatniego miejsca zamieszkania albo ostatecznie na Skarb Państwa.

Co ważne, nasze prawo traktuje spadek holistycznie, a samo dziedziczenie oparte jest na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Polega ona na tym, iż spadkobiercy nabywają wszystkie prawa i obowiązki należące do spadku traktowanego jako całość. Jeżeli więc występuje kilku spadkobierców, każdy z nich nabywa określony odpowiednim ułamkiem udział w masie spadkowej.

Obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej

Tajemnica lekarska obejmuje wszystkie informacje o pacjencie, które personel medyczny pozyskał podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych. Ten fundamentalny obowiązek, uregulowany w art. 40 ust. 1 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, służy ochronie prywatności pacjenta i budowaniu zaufania w relacjach medycznych.

Obowiązek zachowania poufności dotyczy nie tylko lekarzy, ale całego personelu medycznego. art. 13 Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej nakłada analogiczne zobowiązania na przedstawicieli tych zawodów. Dzięki temu pacjenci mogą być pewni kompleksowej ochrony swoich danych na każdym etapie procesu leczenia.

Odstępstwa od tajemnicy lekarskiej są możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach. Art. 40 ust. 2 ustawy precyzuje sytuacje, w których lekarz może ujawnić chronione informacje, głównie gdy ich zachowanie mogłoby zagrażać życiu lub zdrowiu. Każde takie odstępstwo wymaga jednak szczegółowego uzasadnienia.

W jakiej chwili dziedziczy się spadek?

Dziedziczenie spadku następuje z chwilą jego otwarcia. Otwarcie spadku kiedy?

Ma to miejsce w momencie śmierci spadkodawcy. Otwarcie spadku następuje więc w momencie zgonu. Spadkodawca testamentowy zostaje powołany do dziedziczenia z chwilą otwarcia i ogłoszenia testamentu.

Samo pojęcie „otwarcia spadku” ma charakter ściśle techniczny. Oznacza ono, że po jego zaistnieniu należące do spadkodawcy prawa i obowiązki majątkowe stają się spadkiem, przyjmując postać wyodrębnionej masy majątkowej, regulowanej przepisami prawa spadkowego.

Pod względem formalnym czas otwarcia spadku stwierdza się na podstawie aktu zgonu spadkodawcy, który przez sądem stanowi dowód zarówno samej śmierci, jak i wskazanie daty tego wydarzenia.

Otwarcie spadku ma ogromne znaczenie z punktu widzenia prawa spadkowego. Z jego chwilą bowiem następuje:

• określenie kręgu spadkobierców ustawowych, oraz osób uprawnionych do zachowku,
• ustalenie składu masy spadkowej,
• nabycie spadku przez spadkobierców. Tym samym, dokonuje się przejście na nich praw i obowiązków spadkodawcy. W rezultacie stają się oni właścicielami majątku spadkowego, w związku z czym są uprawnieni do podejmowania wszelkich czynności prawnych, które go dotyczą,
• rozpoczęcie biegu terminów przewidzianych w prawie spadkowym na ich dokonanie.

Do tych ostatnich należą przede wszystkim wyznaczone przez normy prawne okresy czasu:

• na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
• z upływem których następuje przedawnienie roszczeń o zapłatę zachowku,
• na wystąpienie z żądaniem uznania danego spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia,
• na wyłączenie od dziedziczenia małżonka, co do którego spadkodawca wystąpił z pozwem o rozwód lub separację z jego wyłącznej winy, co okazało się w pełni uzasadnione, jednak ten zmarł przed zakończeniem postępowania sądowego w tym przedmiocie,
• na zakwestionowanie ważności testamentu.

W jaki sposób się dziedziczy?

W polskim prawie istnieją dwie drogi dziedziczenia:

• estamentowa,
• ustawowa.

Pierwsza z nich ma miejsce, gdy spadkodawca sporządził testament. Jest to dokument zawierający ostatnią wolę testatora, zawierającą rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci oraz określającą porządek i zasady dziedziczenia. Następuje to poprzez:

• wskazanie spadkobierców oraz
• przypadających im części masy spadkowej.

Musisz wiedzieć, że spadkodawca dysponuje pełną swobodą w wyznaczeniu kręgu osób dziedziczących, byleby było to zgodne z zasadami prawa obowiązującego w naszym kraju.

Dziedziczenie ustawowe ma miejsce zwłaszcza wtedy, gdy testament nie został sporządzony. W takiej sytuacji spadek podlega dziedziczeniu według przepisów Kodeksu cywilnego, a więc niezależnie od woli spadkodawcy.

O tym, w jaki sposób można przyjąć spadek piszę szeroko w artykule: „Dział spadku”.

Kto może i kto nie może być spadkobiercą?

Co do zasady, spadkobiercami mogą być:

• osoby fizyczne, a więc ludzie,
• osoby prawne, na przykład spółki kapitałowe prawa handlowego (z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjne, etc.),
• jednostki organizacyjne, przykładowo spółki osobowe (jawne, partnerskie, itd.).

Co ciekawe do tego kręgu należą też:

• dzieci poczęte w chwili otwarcia spadku, jednakże pod warunkiem, że urodzą się żywe,
• fundacja lub fundacja rodzinna, ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od jego ogłoszenia.

Zastrzec trzeba, że nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani też osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje.

Poza tym, nie dziedziczą:

• osoby, które nie chcą lub nie mogą być spadkobiercą,
• osoby „wydziedziczone”,
• wyłączone od dziedziczenia,
• uznane za niegodne dziedziczenia,
• powołane na podstawie nieważnego testamentu,
• osoby, które zawarły ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia.

O tym, kiedy zachodzą powyżej wskazane okoliczności opisuję w artykułach pt. „Odrzucenie spadku i inne przypadki, kiedy potencjalny spadkobierca nie dziedziczy” oraz „Wydziedziczenie oraz wyłączenie od dziedziczenia”.

Musisz wiedzieć, że spadek podlega dziedziczeniu, według wyboru spadkobiercy:

• wprost, a więc w całości, bez żadnych ograniczeń w zakresie długów spadkowych,
• z dobrodziejstwem inwentarza, skutkiem czego spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko wartością majątku wchodzącego w skład spadku.

Jakie są zasady dziedziczenia testamentowego?

Kodeks cywilny wskazuje kilka podstawowych zasad dziedziczenia testamentowego:

• testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy,
• może on w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia,
• sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych,
• testamentu nie można sporządzić ani odwołać przez przedstawiciela, na przykład pełnomocnika. Dopuszczalne jest więc działanie w tym przedmiocie tylko i wyłącznie osobiście przez testatora,
• nie mogą zachodzić przesłanki powodujące nieważność testamentu – piszę o nich w artykule „Odrzucenie spadku i inne przypadki, kiedy potencjalny spadkobierca nie dziedziczy”.

Musisz wiedzieć, że spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. W tym ostatnim przypadku, jeśli nie doszło przy tym do określenia wyznaczonych im udziałów spadkowych, następuje dziedziczenie w częściach równych.

W jakiej formie można sporządzić testament?

Polskie prawo przewiduje bardzo wiele form sporządzenia testamentu – dlatego ograniczę się do ich wymienienia i opisania podstawowych z nich, a więc najczęściej stosowanych.

Generalnie testamenty dzielimy na zwykłe oraz szczególne. Wśród tych pierwszych wyróżniamy testamenty:

• holograficzne,
• allograficzne,
• notarialne.

Testamenty szczególe, dzielą się na :

• ustne,
• podróżne,
• testamenty wojskowe.

Są one sporządzane tylko w szczególnych okolicznościach i jako takie występują rzadko, toteż nie będę rozwijał ich tematu.

Z uwagi na powszechność użycia interesują nas tylko testamenty zwykłe, a więc:

Testament holograficzny

Pomimo „mądrej” nazwy, oznacza on po prostu, najczęściej sporządzany, testament pisemny – nazywa się go również testamentem własnoręcznym. Aby był on ważny, konieczne jest jego:

• napisanie przez spadkodawcę w całości pismem ręcznym oraz
• opatrzenie aktualną datą i własnoręcznym podpisem.

Nie jest więc dopuszczalne spisanie go przez osobę trzecią, bądź wykonanie na komputerze. Brak wskazania daty prowadzi, co do zasady, do nieważności takiego dokumentu, chyba, że nie zachodzą żadne wątpliwości co do:

• zdolności spadkodawcy do jego sporządzenia,
• treści testamentu lub
• wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Testament allograficzny

W przypadku tego testamentu, zwanego również urzędowym lub administracyjnym, oświadczenie spadkodawcy składane jest:

• w formie ustnej,
• w obecności dwóch świadków oraz
• wobec odpowiedniego urzędnika, a więc wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a także starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy bądź kierownika urzędu stanu cywilnego.

Testament tego rodzaju wymaga, aby ostatnia wola spadkodawcy została spisana w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Powinien on zostać podpisany przez:

• spadkodawcę,
• osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz
• świadków.

Jeżeli spadkodawca nie może spełnić tego pierwszego warunku, należy:

• wyraźnie to zaznaczyć w protokole oraz
• podać przyczynę takiego stanu rzeczy.

Oświadczenie spadkodawcy w takiej formie, obowiązkowo odczytuje się jemu samemu, w obecności świadków. Podkreślić trzeba, że takiego testamentu, nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme.

Testament notarialny

Polskie prawo dopuszcza także sporządzenie testamentu w obecności notariusza, a więc w formie aktu notarialnego. Dzięki temu, ma on charakter dokumentu urzędowego, korzystającego z domniemania zgodności jego treści z faktyczną wolą spadkodawcy.

Musisz wiedzieć, że w Polsce funkcjonuje notarialny Rejestr testamentów, którego celem jest zmniejszenie ryzyka nieodnalezienia danego testamentu, czy też jego ujawnienia z opóźnieniem. Wpisu sporządzonego testamentu do notarialnego rejestru testamentów dokonuje notariusz, wyłącznie na wniosek spadkodawcy. Także tylko za pośrednictwem notariusza, po przedstawieniu aktu zgonu testatora, można uzyskać informację na temat sporządzonych notarialnie oraz zarejestrowanych w tym Rejestrze testamentów, lub też wskazanie, że żaden testament nie został wpisany przez danego spadkodawcę.

Zachowanie nakazanych przez prawo form testamentów jest bardzo ważne – w razie uchybień, sporządzony testament jest bowiem nieważny. Oznacza to, że nie wywołuje on żadnych skutków prawnych.

Musisz wiedzieć, że nie tylko sporządzenie, ale także odwołanie testamentu musi nastąpić z zastosowanie odpowiednich zasad. Może to zostać dokonane poprzez:

• sporządzenie przez spadkodawcę nowego testamentu, bądź
• zniszczenie testamentu lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność – musi to jednak być dokonane w zamiarze odwołania takiego aktu ostatniej woli,
• dokonanie w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.

Jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają anulowaniu tylko te postanowienia poprzedniego dokumentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Warto dodać, że w polskim prawie obowiązuje zasada, iż sam testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli możliwe są różne interpretacje w tym względzie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść.

Jakie są zasady dziedziczenia ustawowego?

Musisz wiedzieć, że dziedziczenie ustawowe może nastąpić do:

• całości lub
• części spadku.

Pierwsze następuje wtedy, gdy:

• spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo
• żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Z kolei dziedziczenie ustawowe co do części spadku ma miejsce, jeżeli:

• spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy w testamencie lub
• którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może dziedziczyć.

Jaki jest porządek dziedziczenia ustawowego?

Jak wspomniałem, porządek dziedziczenia ustawowego wyznaczają przepisy Kodeksu cywilnego. Opiera się na on na stosunku małżeństwa, pokrewieństwa i przysposobienia. Spadkodawcy dzielą się na kilka grup w zależności od stopnia bliskości więzów rodzinnych ze spadkodawcą. W pierwszej z nich znajdują się przede wszystkim: zstępny oraz małżonek. W ostatniej grupie znajdują się podmioty publicznoprawne. Naczelną zasadą dziedziczenia ustawowego jest, że spadkobierca zaliczany do dziedziczenia w dalszej kolejności zyskuje prawo do spadku tylko wówczas, gdy zabraknie osoby powołanej przed nim lub kiedy nie może ona lub nie chce go odziedziczyć.

Jak to wygląda w szczegółach? Otóż:

• w pierwszej kolejności powołane do spadku są z dzieci spadkodawcy, a więc zstępni oraz pozostający przy życiu małżonek. Dziedziczą oni, co do zasady, w częściach równych, ale udział przypadający małżonkowi nie może wynosić mniej niż jedną czwartą całości spadku,
• w przypadku braku małżonka dziedziczą wyłącznie dzieci. Jeżeli dziecko spadkodawcy zmarło przed spadkodawcą, wówczas jego udział, przypada jego zstępnym, a więc wnukom spadkodawcy, itd.,
• jeżeli spadkodawca nie pozostawił zstępnych, do dziedziczenia po nim dochodzi małżonek oraz rodzice,
• w braku zstępnych spadkodawcy, czyli dzieci i wnuków oraz małżonka, cały spadek dziedziczą rodzice. Jeżeli w chwili otwarcia spadku żyje tylko jeden z rodziców, dziedziczy on połowę spadku wraz z rodzeństwem spadkodawcy,
• w przypadku, gdy choćby jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, to jego udział w spadku przypada rodzeństwu spadkodawcy, zarówno przyrodniemu jak i rodzonemu. Z kolei, jeżeli któreś z rodzeństwa nie dożyłoby otwarcia spadku to udział przypada jego zstępnym. Gdy nie ma rodzeństwa spadkodawcy oraz zstępnych rodzeństwa, cały spadek dziedziczy jeden z żyjących rodziców.

Dopiero gdy zachodzi sytuacja, że żadna z wymienionych powyżej osób nie może być spadkobiercą, spadek przypada spadkobiercom ustawowym należącym do tzw. trzeciego kręgu.

W tym miejscu trzeba uczynić ważne zastrzeżenie – we wskazanym zakresie niedawno nastąpiła dość istotna zmiana przepisów, a dokładnie art. 934 Kodeksu cywilnego. Weszła one w życie 15 listopada 2023 roku. Nastąpiło to na podstawie ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1615). Dokonana nowelizacja zawęża krąg osób powoływanych do spadku w trzecim kręgu do dziadków, ich dzieci oraz wnuków. Oznacza to, iż obecnie są to:

• dziadkowie,
• dzieci dziadków, a więc ciotki, wujowie, stryjowie i stryjenki spadkodawcy, oraz
• ich dzieci, czyli cioteczni i stryjeczni kuzyni lub kuzynki spadkodawcy.

Dodać trzeba, że przed opisanymi zmianami do tego kręgów spadkobierców należeli dziadkowie spadkodawcy oraz ich zstępni, czyli dzieci dziadków, wnuki, prawnuki i dalsi zstępni.

Obecnie, po nowelizacji, w ramach wskazanej grupy, związanej z dziadkami spadkodawcy, wygląda to w następujący sposób:

• jeżeli brak jest zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy, cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy, którzy dziedziczą w częściach równych,
• gdy którekolwiek z dziadków nie dożyło otwarcia spadku, należy mu udział spadkowy, przechodzi na jego dzieci w częściach równych,
• jeżeli dziecko któregokolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, należny mu udział spadkowy, przypada jego dzieciom w częściach równych,
• w braku dzieci i wnuków tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przechodzi na pozostałych dziadków w częściach równych.

Jak wygląda dalszy porządek dziedziczenia? Zasadą jest, że:

• w przypadku braku dziadków spadkodawcy i ich dzieci dziedziczą pasierbowie osoby zmarłej. Mogą to być zarówno naturalne dzieci jego małżonka, jak i dzieci przez niego przysposobione. Pasierb nabywa jednak prawo do spadku tylko wówczas, gdy żadne z jego rodziców nie dożyło chwili jego otwarcia. Prawo do dziedziczenia nie dotyczy już zstępnych pasierba,
• w ostatniej kolejności, jeżeli brak jakikolwiek krewnych spadkodawcy, spadkobiercą po zmarłym jest gmina jego ostatniego miejsca zamieszkania. Jeśli zmarły nie mieszkał w Polsce lub jeśli ostatniego miejsca jego zamieszkania nie da się ustalić, spadek przypada Skarbowi Państwa.

Uff… Skomplikowane, prawda? – można się pogubić! Mam jednak nadzieję, że choć trochę przyczyniłem się do rozjaśnienia wątpliwości jakie masz w tym zakresie… Teraz, skoro przebrnęliśmy w pocie czoła przez teorię, czas na zajęcie się praktyką! Na pierwszy ogień pójdzie zagadnienie, w jaki sposób możesz objąć należny Ci spadek i …

Co to jest stwierdzenie nabycia spadku?

Stwierdzenie nabycia spadku to wskazanie, że to właśnie Ty stałeś się spadkobiercą. Jego celem jest bowiem formalne określenie, kto należy do kręgu osób dziedziczących masę spadkową. Z prawnego punktu widzenia oznacza ono potwierdzenie stanu majątkowego spadkobiercy, który powstał wskutek dziedziczenia.

Podkreślić trzeba, że droga wiodąca do stwierdzenia nabycia spadku różni się dla spadkobierców testamentowych oraz ustawowych. Do nabycia spadku przez tych pierwszych dochodzi poprzez otwarcie i ogłoszenie testamentu. Ci drudzy pozyskują to prawo poprzez samo otwarcie spadku.

Na czym polega otwarcie i ogłoszenie testamentu?

Otwarcie i ogłoszenie testamentu następują po śmierci testatora. Ich celem jest:

• potwierdzenie faktu sporządzenia testamentu,
• stwierdzenie jego ważności,
• realizacja ostatniej woli testatora w sposób najbardziej odpowiadający jego woli.

Poza tym pozwalają one na zapoznanie się przez spadkobierców z treścią aktu ostatniej woli osoby zmarłej oraz umożliwiają ewentualne zgłoszenie zarzutów co do ważności takiego dokumentu.

Musisz wiedzieć, że opisywane czynności regulowane są przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i mogą zostać przeprowadzone:

• w sądzie,
• u notariusza.

Wybór jednej ze wskazanych powyżej dróg zależy od woli uprawnionego – może nim być spadkobierca lub jakakolwiek osoba trzecia – na ogół jest to wykonawca testamentu, a więc ten, do którego powinności należy odpowiednie zadbanie o wypełnienie wszystkich postanowień testatora zawartych w tym dokumencie.

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego osoba, u której znajduje się testament, jest zobowiązana do złożenia go w sądzie, właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, niezwłocznie gdy tylko dowiedziała się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go już u notariusza.

Sąd albo notariusz otwiera i ogłasza dostarczony testament, jeżeli w jego posiadaniu znajdzie się dowód śmierci spadkodawcy, a więc w praktyce akt zgonu.

Co ważne, o terminie otwarcia i ogłoszenia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, jednakże mogą one być obecne przy tej dokonywaniu tych czynności.

W przypadku, gdy doszło do złożenia kilku testamentów pochodzących od jednego spadkodawcy, otwiera się i ogłasza wszystkie, czyniąc na każdym się wzmiankę o innych.

Z czynności otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządza się odpowiedni protokół. Zawiera on:

• opisanie jego stanu zewnętrznego,
• wymienienie daty jego sporządzenia oraz złożenia,
• wskazanie osoby, która tego dokonała.

Ponadto na samym testamencie zamieszcza się datę otwarcia i ogłoszenia.

O dokonanym otwarciu i ogłoszeniu testamentu sąd spadku albo notariusz zawiadamia w miarę możności:

• osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą,
• wykonawcę testamentu,
• tymczasowego przedstawiciela i
• kuratora spadku.

Notariusz niezwłocznie zawiadamia o przeprowadzeniu tych czynności sąd spadku, przesyłając odpis sporządzonego protokołu, chyba że zarejestrował akt poświadczenia dziedziczenia we wspomnianym już przeze mnie rejestrze dziedziczenia.

Warto wspomnieć także, iż testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia przechowuje się w sądzie spadku, chyba że został on złożony u notariusza.

Kiedy następuje otwarcie spadku dla spadkobierców ustawowych?

Jak wspomniałem już wcześniej, spadkobiercy ustawowi zostają powołani do dziedziczenia z chwilą otwarcia spadku, a więc śmierci spadkodawcy. Następuje to więc z mocy samego prawa i nie są do uzyskania takiego skutku potrzebne żadne inne czynności.

Po otwarciu spadku lub otwarciu i ogłoszeniu testamentu przychodzi czas na uzyskanie przez spadkobierców stwierdzenia nabycia spadku. Na ogół obydwie te czynności następują w jednym postępowaniu. Pozostaje więc odpowiedzieć na pytanie …

W jaki sposób następuje stwierdzenie nabycia spadku?

Powinieneś wiedzieć, że stwierdzenie nabycia spadku może nastąpić w dwojaki sposób:

• w postępowaniu sądowym – na podstawie wydanego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo
• w postępowaniu przed notariuszem – na mocy notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Obejmują one zarówno stwierdzenie nabycia spadku z testamentu, jak i z ustawy. Tak jak w przypadku procedury otwarcia i ogłoszenia testamentu, wybór jednej z powyższych dróg zależy całkowicie od woli osoby uprawnionej.

Kto może wystąpić o sądowe stwierdzenie nabycia spadku?

O tym, jaki jest krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, wskazują przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi, sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy, poprzez pojęcie „interesu” rozumieć należy sytuację, w której wynik postępowania w tym przedmiocie dotyczyć będzie praw danej osoby, co jest spełnione wówczas, gdy ma ona interes w wywołaniu któregokolwiek ze skutków stwierdzenia nabycia spadku. Może to więc być jakikolwiek interes o charakterze osobistym bądź majątkowym.

Do kręgu osób uprawnionych do złożenia takiego wniosku zaliczyć można w szczególności:

• osoby, którym przysługuje prawo do schedy spadkowej, czyli spadkobiercy, zapisobiercy oraz osoby, które po nich dziedziczą,
• podmioty i osoby, pozostające ze spadkodawcą lub spadkobiercą w stosunkach zobowiązaniowych, a więc na przykład ich wierzyciele,
• osoby zainteresowane wykazaniem, że nie są spadkobiercami lub, że zbyły nabyty spadek.

Wykazanie przez wnioskodawcę interesu we wszczęciu postępowania w celu stwierdzenia nabycia spadku jest bardzo ważne. Wynika to z faktu, iż wniosek złożony przez osobę nieuprawnioną podlega odrzuceniu przez sąd, a więc nie wywiera żadnych skutków prawnych.

Sam wniosek może być złożony przez zainteresowanego w każdym czasie. Jest to bowiem uprawnienie o charakterze procesowym i jako takie, nie ulega przedawnieniu.

Musisz jednak pamiętać, że ograniczenie istnieje „w drugą stronę”. Stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może bowiem nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Tak więc, co do zasady, stwierdzenie nabycia spadku po 6 miesiącach może dopiero nastąpić licząc od daty jego otwarcia. Stwierdzenie nabycia spadku przed upływem 6 miesięcy nie jest więc dopuszczalne.

Jak wygląda sądowe postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku?

Procedura sądowego stwierdzenia nabycia spadku normowana jest przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Stanowią one, że następuje to poprzez wydanie postanowienia w trybie postępowania nieprocesowego, przy czym stwierdzenie nabycia spadku z testamentu i z ustawy wygląda pod względem procedury sądowej tak samo.

Właściwy do orzekania w takich sprawach jest tzw. sąd spadku, a więc sąd rejonowy właściwy dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli nie da się go ustalić – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Jeżeli tego rodzaju podstaw nie da się ustalić, odpowiedni jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Są one obligatoryjnymi uczestnikami prowadzonego postępowania. Spośród spadkobierców ustawowych wzywa się:

• małżonka,
• zstępnych,
• osoby pozostające w stosunku przysposobienia,
• rodziców i
• rodzeństwo.

Pozostałych spadkobierców ustawowych wzywa się, jeżeli są oni sądowi znani.

Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności analizuje, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że jest ona w jego posiadaniu. Jeżeli testament zostanie złożony, wówczas sąd dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia.

Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, sąd może przyjąć zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę. Ma ono postać oświadczenia, co do wszystkiego, co mu jest wiadome o:

• istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi,
• testamentach spadkodawcy.

Pod względem skutków karnych zapewnienie takie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić osobę, która je składa.

Jeżeli zapewnienie nie zostało złożone albo też ono samo lub inne dowody nie zostały uznane przez sąd za wystarczające, w szczególności gdy nie udało się ustalić najbliższych spadkobierców ustawowych, postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez opublikowanie odpowiedniego ogłoszenia. Zamieszcza się je w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz podaje publicznie do wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy, w sposób w jaki jest w tym miejscu przyjęty.

Po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia sąd wyznacza w celu rozpoznania zgłoszonych żądań rozprawę, na którą wzywa także osoby, które zgłosiły żądanie i podały miejsce zamieszkania.

W przypadku, gdy w powyższym terminie nikt nie zgłosił nabycia spadku albo zgłaszający się nie udowodnił go na rozprawie, sąd wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku jedynie przez tych spadkobierców, których prawa zostały ustalone.

Zaznaczyć trzeba, że sąd może stwierdzić nabycie spadku przez spadkobierców, choćby nawet były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy postępowania.

Powinieneś wiedzieć, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku obejmuje cały spadek dziedziczony po danym testatorze w odniesieniu do jego wszystkich spadkobierców.

Samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku powinno zawierać:

• imię i nazwisko spadkodawcy, imiona jego rodziców oraz jego numer PESEL, jeżeli został nadany, datę i miejsce zgonu albo znalezienia jego zwłok oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu,
• wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł – ich imię albo imiona, nazwisko, imiona rodziców oraz datę i miejsce urodzenia osób fizycznych, a w przypadku osób prawnych – nazwę i siedzibę,
• tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku, a w razie dziedziczenia testamentowego – określenie formy testamentu oraz powołanie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu,
• sposób przyjęcia spadku,
• spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu z ustawy oraz ich udziały w nim,
• nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, wymieniając osobę, na rzecz której spadkodawca go uczynił oraz jego przedmiot.

To ostatnie może także nastąpić poprzez wydanie postanowienia częściowego.

Prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd niezwłocznie wpisuje, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do Rejestru Spadkowego.

Jak wygląda stwierdzenie nabycia spadku przed notariuszem?

Jak pisałem we wcześniejszej części artykułu, stwierdzenie nabycia spadku przed notariuszem następuje poprzez wydanie przez niego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Procedurę notarialnego poświadczania dziedziczenia reguluje ustawa z dnia z dnia 14 lutego 1991 r.Prawo o notariacie (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1799 z późn. zm.). Zgodnie z nią, notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego.

Nie jest dopuszczalne sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia:

• na podstawie testamentów szczególnych, a więc ustnych, podróżnych oraz wojskowych,
• gdy w toku spisywania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, lub też osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone,
• gdy spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Rzeczypospolitej Polskiej, albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą,
• w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Do uczestniczenia w postępowaniu przed notariuszem uprawnione są tylko i wyłącznie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, a także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Odrzucenie spadku lub zapisu windykacyjnego oraz uznanie za niegodnego dziedziczenia powoduje utratę takiego statusu.

Czynnością wstępną jest sporządzenie przez notariusza protokołu dziedziczenia, przy czym na wniosek osoby zainteresowanej notariusz może najpierw sporządzić, przy jej udziale, jego projekt.

Poza tym, w razie złożenia testamentu notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, chyba że nastąpiło to już wcześniej. Z czynności tych sporządza się odpowiedni protokół.

Po spisaniu protokołu dziedziczenia notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli nie ma wątpliwości co do:

• istnienia w danym przypadku jurysdykcji krajowej,
• treści właściwego prawa obcego,
• osoby spadkobiercy i
• wysokości udziałów w spadku,
• a w przypadku, gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny – także co do osoby, na której rzecz której to nastąpiło i jego przedmiotu.

Sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia notariusz niezwłocznie wpisuje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do rejestru aktów poświadczenia, prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną. Adnotację o tym umieszcza się na akcie poświadczenia dziedziczenia, wskazując:

• numer wpisu,
• dzień, miesiąc i rok oraz godzinę i minutę dokonanego wpisu.

Zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia nie nastąpi, jeżeli akt poświadczenia dziedziczenia albo prawomocne postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku dotyczące tego samego spadku zostały już wpisane do Rejestru Spadkowego. Podkreślenia wymaga fakt, iż zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia posiada skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Podkreślenia wymaga fakt, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Oryginały aktów notarialnych są przechowywane w kancelarii notarialnej przez okres dziesięciu lat. Po tym okresie akty notarialne są przekazywane do sądu rejonowego właściwego dla miejsca urzędowania danej kancelarii.

Zaznaczyć trzeba, że oryginały aktów poświadczenia dziedziczenia nie mogą być wydawane poza miejsce ich przechowywania. Ich wypisy mogą być wydane organom państwowym oraz tym osobom, które wykażą istnienie w tym względzie swojego interesu prawnego.

Na odmowę w powyższym przedmiocie osoba zainteresowana może wnieść zażalenie. Termin do jego złożenia wynosi siedem dni:

• od daty doręczenia uzasadnienia odmowy,
• jeżeli go nie zażądała – od dnia, w którym się o niej dowiedziała.

Zażalenie powinno zostać skierowane do sądu okręgowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii właściwego notariusza, za jego pośrednictwem.

Notariusz, jest zobowiązany ustosunkować się do zażalenia w terminie kolejnego tygodnia i wraz z zażaleniem przedstawić swoje stanowisko sądowi oraz doręczyć je osobie zainteresowanej, chyba że sporządził i doręczył jej już uzasadnienie w tym przedmiocie.

Sąd rozpoznaje zażalenie na rozprawie, stosując odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Notariusz może także, jeżeli uzna zażalenie za oczywiście słuszne, dokonać stronie wydania odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia – w takim przypadku nie nadaje on temu środkowi odwoławczemu dalszego biegu.

Na koniec warto wspomnieć, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia może zostać uchylony przez sąd spadku, w przypadku gdy w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Jeśli doszło do zarejestrowania dwóch lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do tego samego spadku, sąd spadku na wniosek zainteresowanego uchyli wszystkie akty poświadczenia dziedziczenia i wyda odpowiednie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

Stwierdzenie nabycia spadku – opłata

Wniosek o sądowe stwierdzenie nabycia spadku podlega opłacie sądowej w kwocie 100 zł. Do tego musisz doliczyć 5 zł tytułem wpisu do Rejestru Spadkowego.

Koszt sporządzenia protokołu dziedziczenia wynosi 100 zł netto (123 zł brutto), zaś aktu poświadczenia dziedziczenia – 50 zł nett (61, 50 zł brutto).

Stwierdzenie nabycia spadku – urząd skarbowy

Po dokonaniu stwierdzenia nabycia spadku musisz też pamiętać o wypełnieniu obowiązków wobec „fiskusa”. Termin na zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku. W przypadku notarialnego poświadczenia dziedziczenia termin liczony jest od dnia zarejestrowania tego aktu.

Jakie są skutki prawne stwierdzenia nabycia spadku?

Dokonane stwierdzenie nabycia spadku pociąga za sobą liczne i bardzo ważne skutki prawne.

Polegają one na tym, że powstaje:

• domniemanie prawne, że osoba wskazana w notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia lub orzeczeniu sądu, jest spadkobiercą,
• dowód, o charakterze wyłącznym, poprzez który spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, nie ma to zastosowania, gdy osoba trzecia dochodzi roszczeń wobec spadkobiercy,
• ochrona prawna osoby trzeciej, polegająca na tym, że jeżeli ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, lecz spadkobiercą nie jest, rozporządza prawem należącym do spadku na rzecz osoby trzeciej, wówczas nabywa ona prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działa w złej wierze,
• prawo spadkobiercy do żądania, ażeby osoba, która włada spadkiem jako spadkobierca, lecz tak naprawdę nim nie jest, wydała mu spadek – dotyczy to również poszczególnych przedmiotów, które do niego należą.

Gwoli dodatkowego wyjaśnienia powyższych kwestii wskazać trzeba, że:

• domniemanie prawne – to rodzaj przepisu prawnego, z którego wynika nakaz uznania, bez potrzeby przeprowadzenia w tym zakresie dowodu, pewnego faktu za istniejący. Poprawia ono w sposób znaczący sytuację prawną i procesową uprawnionego, gdyż osoba, która kwestionuje prawdziwość takiego domniemania, aby je obalić musi przedstawić oczywiste kontrdowody na poparcie swoich twierdzeń,
• w złej wierze jest ta osoba, która powołując się na prawo lub stosunek prawny wie lub powinna wiedzieć, że one nie istnieją, zaś ewentualne mylne wyobrażenie tej osoby o ich istnieniu nie jest usprawiedliwione.

Musisz sobie uzmysłowić, że stwierdzenie nabycia spadku wcale nie kończy procedury spadkowej. O zgrozo bowiem, aby w pełni objąć przysługujący Ci spadek, musisz jeszcze przeprowadzić jego dział – ale o tym przeczytasz w innym artykule pt. „Dział spadku”.

Na koniec wspomnę, że tworząc ten swoisty poradnik w zakresie prawa spadkowego, miałem na celu umożliwienie Ci zapoznania z jego podstawowymi zasadami oraz kształtem procedury spadkowej, tak abyś zrozumiał prawidła, które nimi rządzą oraz ułatwił sobie ewentualne samodzielnie dokonywane czynności w tym zakresie. Powinieneś jednak na poważnie rozważyć skorzystanie z pomocy odpowiedniego prawnika, a więc adwokata lub radcy prawnego, zwłaszcza w sprawach, które odznaczają się większym stopniem skomplikowania. Tylko bowiem profesjonalista tego rodzaju, dysponujący odpowiednim doświadczeniem i wiedzą, jest w stanie zapewnić Ci przebrnięcie bez ryzyka popełnienia błędu przez meandry spadkobrania, co niewątpliwie oszczędzi Ci czasu, stresu oraz co najważniejsze – zbędnych kosztów.